Z JĘZYKA POLSKIEGO POZIOM ROZSZERZONY ARKUSZ POKAZOWY TERMIN: 4 marca 2022 r. CZAS PRACY: 210 minut LICZBA PUNKTÓW DO UZYSKANIA: 35 MPOP-R0-100-2203 Instrukcja dla zdającego 1. Sprawdź, czy arkusz egzaminacyjny zawiera 16 stron. Ewentualny brak zgłoś przewodniczącemu zespołu nadzorującego egzamin. 2. Egzamin maturalny z języka polskiego Poziom rozszerzony 4 warunkiem uczestnictwa ludzi związanych z mediami w procesie tworzenia się społeczeństwa informacyjnego. 10. Dziennikarze w swej pracy zawodowej wypełniają spoeczne oczekiwania, ł są ustawicznie zorientowani na potencjalnych odbiorców, którym pragną przekazać zdobyte informacje. W tym tekście zamieściliśmy arkusz CKE, a także proponowane odpowiedzi do zadań. Uczniowie otrzymali już wyniki egzaminu ósmoklasisty z polskiego oraz innych przedmiotów. Tu znajdziecie najważniejsze informacje o egzaminie ósmoklasisty z polskiego: wymagania, terminy i typy zadań. W tym roku maturzyści muszą przeczytać 25 pozycji w całości oraz kilkanaście we fragmentach. Katalog lektur z gwiazdką został okrojony, a wymagania obniżone – matura 2023 będzie łatwiejsza, także ta z języka polskiego. Poniżej pełna lista lektur z gwiazdką udostępniona przez Centralną Komisję Egzaminacyjną (CKE) na maturę . W roku 2022 matura zostanie również przeprowadzona na podstawie wymagań egzaminacyjnych, a nie jak do roku 2020 na podstawie wymagań określonych w podstawie programowej. Poniżej aktualne wymagania z WOS: Spis treści III etap edukacyjny 1. Podstawowe umiejętności życia w grupie. 2. Życie społeczne. 3. Współczesne społeczeństwo polskie. 4. Być obywatelem. 5. Udział obywateli w życiu publicznym. 6. Środki masowego przekazu. 7. Wyborcy i wybory. 8. Naród i mniejszości narodowe. 9. Patriotyzm dzisiaj. 10. Państwo i władza demokratyczna. 11. Rzeczpospolita Polska jako demokracja konstytucyjna. 12. System wyborczy i partyjny. 13. Władza ustawodawcza w Polsce. 14. Władza wykonawcza. 15. Władza sądownicza. 16. Samorządy i ich znaczenie. 17. Gmina jako wspólnota mieszkańców. 18. Samorząd powiatowy i wojewódzki. 19. Relacje Polski z innymi państwami. 20. Integracja europejska. 21. Polska w Unii Europejskiej. 22. Współpraca i konflikty międzynarodowe. 23. Problemy współczesnego świata. 24. Gospodarka rynkowa. 25. Gospodarstwo domowe. 26. Pieniądz i banki. 27. Gospodarka w skali państwa. 28. Przedsiębiorstwo i działalność gospodarcza. 29. Wybór szkoły i zawodu. 30. Etyka w życiu gospodarczym. IV etap edukacyjny - poziom podstawowy 1. Młody obywatel w urzędzie. 2. Prawo i sądy. 3. Bezpieczeństwo. 4. Edukacja i praca w Polsce i Unii Europejskiej. 5. Prawa człowieka. 6. Ochrona praw i wolności. IV etap edukacyjny - poziom rozszerzony 1. Życie zbiorowe i jego reguły. 2. Socjalizacja i kontrola społeczna. 3. Grupa społeczna. 4. Struktura społeczna. 5. Zmiana społeczna. 6. Naród, ojczyzna i mniejszości narodowe. 7. Procesy narodowościowe i społeczne we współczesnym świecie. 8. Kultura i pluralizm kulturowy. 9. Współczesne spory światopoglądowe. 10. Edukacja w XXI w. 11. Obywatel i obywatelstwo. 12. Społeczeństwo obywatelskie. 13. Opinia publiczna. 14. Środki masowego przekazu. 15. Demokracja - zasady i procedury. 16. Polityka, ideologie, doktryny i programy polityczne. 17. Systemy partyjne. 18. Instytucja państwa. 19. Modele ustrojowe państw demokratycznych. 20. Władza ustawodawcza w państwie demokratycznym. 21. Władza wykonawcza w państwie demokratycznym. 22. Współczesna demokracja w Polsce i na świecie - problemy i zagrożenia. 23. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. 24. Parlament Rzeczypospolitej Polskiej. 25. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej. 26. Rada Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej. 27. Organy kontroli państwowej, ochrony prawa i zaufania publicznego. 28. Samorząd terytorialny w Polsce. 29. Prawo. 30. System prawny Rzeczypospolitej Polskiej. 31. Sądy i Trybunały. 32. Prawo cywilne i rodzinne. 33. Prawo karne. 34. Prawo administracyjne. 35. Obywatel wobec prawa. 36. Prawa człowieka. 37. Ochrona praw człowieka w Polsce. 38. Światowy i europejski system ochrony praw człowieka. 39. Polska polityka zagraniczna. 40. Stosunki międzynarodowe w wymiarze globalnym. 41. Globalizacja współczesnego świata. 42. Systemy bezpieczeństwa i współpracy. 43. Integracja europejska. 44. Europa wśród światowych mocarstw. 45. Polska w Unii Europejskiej. ⇑ III etap edukacyjny⇑1. Podstawowe umiejętności życia w omawia i stosuje zasady komunikowania się i współpracy w grupie (np. bierze udział w dyskusji, zebraniu, wspólnym działaniu);2) wymienia i stosuje podstawowe sposoby podejmowania wspólnych decyzji;3) przedstawia i stosuje podstawowe sposoby rozwiązywania konfliktów w grupie i między grupami;4) wyjaśnia na przykładach, jak można zachować dystans wobec nieaprobowanych przez siebie zachowań grupy lub jak im się przeciwstawić.⇑2. Życie podaje przykłady zbiorowości, grup, społeczności i wspólnot; charakteryzuje rodzinę i grupę rówieśniczą jako małe grupy;2) wyjaśnia na przykładach znaczenie podstawowych norm współżycia między ludźmi, w tym wzajemności, odpowiedzialności i zaufania;3) charakteryzuje życie szkolnej społeczności, w tym rolę samorządu uczniowskiego; wyjaśnia, na czym polega przestrzeganie praw ucznia;4) rozpoznaje role społeczne, w których występuje, oraz związane z nimi oczekiwania;5) wyjaśnia, jak tworzą się podziały w grupie i w społeczeństwie (np. na „swoich” i „obcych”), i podaje możliwe sposoby przeciwstawiania się przejawom nietolerancji.⇑3. Współczesne społeczeństwo charakteryzuje - odwołując się do przykładów - wybrane warstwy społeczne, grupy zawodowe i style życia;2) omawia problemy i perspektywy życiowe młodych Polaków (na podstawie samodzielnie zebranych informacji).⇑4. Być wyjaśnia, jak człowiek staje się obywatelem w sensie formalnym (prawo ziemi, prawo krwi, nadanie obywatelstwa);2) przedstawia cechy dobrego obywatela; odwołując się do historycznych i współczesnych postaci, wykazuje znaczenie postaw i cnót obywatelskich.⇑5. Udział obywateli w życiu przedstawia główne podmioty życia publicznego (obywatele, zrzeszenia obywatelskie, media, politycy i partie, władza, instytucje publiczne, biznes itp.) i pokazuje, jak współdziałają i konkurują one ze sobą w życiu publicznym;2) uzasadnia potrzebę przestrzegania zasad etycznych w życiu publicznym i podaje przykłady skutków ich łamania;3) przedstawia przykłady działania organizacji pozarządowych i społecznych (od lokalnych stowarzyszeń do związków zawodowych i partii politycznych) i uzasadnia ich znaczenie dla obywateli;4) wyjaśnia, podając przykłady, jak obywatele mogą wpływać na decyzje władz na poziomie lokalnym, krajowym, europejskim i światowym.⇑6. Środki masowego omawia funkcje i wyjaśnia znaczenie środków masowego przekazu w życiu obywateli;2) charakteryzuje prasę, telewizję, radio, Internet jako środki masowej komunikacji i omawia wybrany tytuł, stację czy portal ze względu na specyfikę przekazu i odbiorców;3) wyszukuje w mediach wiadomości na wskazany temat; wskazuje różnice między przekazami i odróżnia informacje od komentarzy; krytycznie analizuje przekaz reklamowy.⇑7. Wyborcy i przedstawia argumenty przemawiające za udziałem w wyborach lokalnych, krajowych i europejskich;2) wymienia zasady demokratycznych wyborów i stosuje je w głosowaniu w szkole;3) wskazuje, czym powinien kierować się obywatel, podejmując decyzje wyborcze;4) krytycznie analizuje ulotki, hasła i spoty wyborcze.⇑8. Naród i mniejszości wyjaśnia, co dla niego oznacza być Polakiem (lub członkiem innej wspólnoty narodowej) i czym obywatelstwo różni się od narodowości;2) wyjaśnia, uwzględniając wielonarodowe tradycje Polski, jaki wpływ na kształtowanie narodu mają wspólne dzieje, kultura, język i tradycja;3) wyjaśnia, co to jest Polonia i w jaki sposób Polacy żyjący za granicą podtrzymują swoją więź z ojczyzną.⇑9. Patriotyzm wyjaśnia, co łączy człowieka z wielką i małą ojczyzną i omawia te więzi na własnym przykładzie;2) uzasadnia, że można równocześnie być Polakiem, Europejczykiem i członkiem społeczności światowej;3) wyjaśnia, odwołując się do wybranych przykładów, czym według niego jest patriotyzm; porównuje tę postawę z nacjonalizmem, szowinizmem i kosmopolityzmem;4) wykazuje, odwołując się do Holokaustu oraz innych zbrodni przeciw ludzkości, do jakich konsekwencji prowadzić może skrajny nacjonalizm;5) rozważa, odwołując się do historycznych i współczesnych przykładów, w jaki sposób stereotypy i uprzedzenia utrudniają dziś relacje między narodami.⇑10. Państwo i władza wymienia podstawowe cechy i funkcje państwa; wyjaśnia, czym jest władza państwowa;2) wskazuje różnice w sytuacji obywatela w ustroju demokratycznym, autorytarnym i totalitarnym;3) wyjaśnia zasady: większości, pluralizmu i poszanowania praw mniejszości w państwie demokratycznym;4) wskazuje najważniejsze tradycje demokracji (antyczna, europejska, amerykańska, polska);5) porównuje demokrację bezpośrednią z przedstawicielską oraz większościową z konstytucyjną (liberalną);6) wyjaśnia, czym są prawa człowieka i uzasadnia ich znaczenie we współczesnej demokracji;7) rozważa i ilustruje przykładami zalety i słabości demokracji.⇑11. Rzeczpospolita Polska jako demokracja wyjaśnia, co to znaczy, że konstytucja jest najwyższym aktem prawnym w Rzeczypospolitej Polskiej;2) omawia najważniejsze zasady ustroju Polski (suwerenność narodu, podział władzy, rządy prawa, pluralizm).⇑12. System wyborczy i wymienia partie polityczne obecne w Sejmie; wskazuje te, które należą do koalicji rządzącej, i te, które pozostają w opozycji.⇑13. Władza ustawodawcza w przedstawia zadania i zasady funkcjonowania polskiego parlamentu, w tym sposób tworzenia ustaw;2) sporządza, na podstawie obserwacji wybranych obrad parlamentu, notatkę prasową o przebiegu tych obrad i przygotowuje krótkie wystąpienie sejmowe w wybranej sprawie.⇑14. Władza wskazuje najważniejsze zadania prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej i wyszukuje w środkach masowego przekazu informacje o działaniach urzędującego prezydenta;2) wyjaśnia, jak powoływany jest i czym zajmuje się rząd polski; podaje nazwisko premiera, wyszukuje nazwiska ministrów i zadania wybranych ministerstw;3) wymienia zadania administracji rządowej i podaje przykłady jej działań;4) wyjaśnia, co to jest służba cywilna i jakimi zasadami powinien się kierować urzędnik państwowy.⇑15. Władza przedstawia organy władzy sądowniczej, zasady, wedle których działają sądy (niezawisłość, dwuinstancyjność) i przykłady spraw, którymi się zajmują.⇑16. Samorządy i ich uzasadnia potrzebę samorządności w państwie demokratycznym i podaje przykłady działania samorządów zawodowych i samorządów mieszkańców;2) wyjaśnia, na czym polegają zasady decentralizacji i pomocniczości; odnosi je do przykładów z życia własnego regionu i miejscowości.⇑17. Gmina jako wspólnota wymienia najważniejsze zadania samorządu gminnego i wykazuje, jak odnosi się to do jego codziennego życia;2) przedstawia sposób wybierania i działania władz gminy, w tym podejmowania decyzji w sprawie budżetu;3) pisze podanie, krótki list w sprawie publicznej i wypełnia prosty druk urzędowy;4) odwiedza urząd gminy i dowiaduje się, w jakim wydziale można załatwić wybrane sprawy.⇑18. Samorząd powiatowy i przedstawia sposób wybierania samorządu powiatowego i wojewódzkiego oraz ich przykładowe zadania;2) porównuje - na wybranych przykładach - zakres działania samorządu wojewódzkiego z zakresem działania wojewody.⇑19. Relacje Polski z innymi przedstawia najważniejsze kierunki polskiej polityki zagranicznej (stosunki z państwami Unii Europejskiej i Stanami Zjednoczonymi, relacje z sąsiadami);2) charakteryzuje politykę obronną Polski; członkostwo w NATO, udział w międzynarodowych misjach pokojowych i operacjach militarnych;3) wyjaśnia, czym się zajmują ambasady i konsulaty.⇑20. Integracja przedstawia cele i etapy integracji europejskiej (traktaty rzymskie, traktaty z Maastricht, Nicei, Lizbony);2) wyjaśnia, jak w Unii Europejskiej realizowane są zasady pomocniczości i solidarności;3) wyjaśnia, skąd pochodzą środki finansowe w budżecie unijnym i na co są przeznaczane;4) wskazuje na mapie członków Unii Europejskiej i uzasadnia swoją opinię na temat jej dalszej integracji i rozszerzania.⇑21. Polska w Unii wyszukuje informacje na temat korzystania ze środków unijnych przez polskich obywateli, przedsiębiorstwa i instytucje;2) formułuje i uzasadnia własne zdanie na temat korzyści, jakie niesie ze sobą członkostwo w Unii Europejskiej, odwołując się do przykładów z własnego otoczenia i całego kraju.⇑22. Współpraca i konflikty wskazuje na mapie miejsca najpoważniejszych konfliktów międzynarodowych; omawia przebieg i próby rozwiązania jednego z nich.⇑23. Problemy współczesnego porównuje sytuację w państwach globalnego Południa i globalnej Północy i wyjaśnia na przykładach, na czym polega ich współzależność;2) uzasadnia potrzebę pomocy humanitarnej i angażuje się (w miarę swoich możliwości) w działania instytucji (także pozarządowych), które ją prowadzą;3) ocenia sytuację imigrantów i uchodźców we współczesnym świecie;4) wyjaśnia, co to jest terroryzm i w jaki sposób próbuje się go zwalczać.⇑24. Gospodarka przedstawia podmioty gospodarcze (gospodarstwa domowe, przedsiębiorstwa, państwo) i związki między nimi;2) charakteryzuje gospodarkę rynkową (prywatna własność, swoboda gospodarowania, konkurencja, dążenie do zysku, przedsiębiorczość);3) wyjaśnia działanie prawa podaży i popytu oraz ceny jako regulatora rynku; analizuje rynek wybranego produktu i wybranej usługi.⇑25. Gospodarstwo wyjaśnia na przykładach, jak funkcjonuje gospodarstwo domowe;2) wymienia główne dochody i wydatki gospodarstwa domowego; układa jego budżet;3) wyjaśnia, jakie prawa mają konsumenci i jak mogą ich dochodzić.⇑26. Pieniądz i przedstawia na przykładach funkcje i formy pieniądza w gospodarce rynkowej;2) wyjaśnia, czym zajmują się: bank centralny, banki komercyjne, giełda papierów wartościowych.⇑27. Gospodarka w skali wyjaśnia terminy: produkt krajowy brutto, wzrost gospodarczy, inflacja, recesja; interpretuje dane statystyczne na ten temat;2) wymienia najważniejsze dochody i wydatki państwa; wyjaśnia, co to jest budżet państwa;3) przedstawia główne rodzaje podatków w Polsce (PIT, VAT, CIT) i oblicza wysokość podatku PIT na podstawie konkretnych danych.⇑28. Przedsiębiorstwo i działalność wyjaśnia, na czym polega prowadzenie indywidualnej działalności gospodarczej;2) przedstawia główne prawa i obowiązki pracownika; wyjaśnia, czemu służą ubezpieczenia społeczne i zdrowotne.⇑29. Wybór szkoły i wskazuje główne przyczyny bezrobocia w swojej miejscowości, regionie i Polsce; ocenia jego skutki.⇑30. Etyka w życiu przedstawia zasady etyczne, którymi powinni się kierować pracownicy i pracodawcy; wyjaśnia, na czym polega społeczna odpowiedzialność biznesu;2) podaje przykłady zjawisk z szarej strefy w gospodarce i poddaje je ocenie.⇑IV etap edukacyjny - poziom podstawowy⇑1. Młody obywatel w wyjaśnia, jak nabywa się obywatelstwo polskie i unijne;2) ustala, w jakim urzędzie i w jaki sposób uzyskuje się dowód osobisty, paszport, prawo jazdy, jak rejestruje się motocykl i samochód;3) podaje formalne warunki, jakie spełnić musi obywatel, by wziąć udział w wyborach;4) uzyskuje informację publiczną na zadany temat w odpowiednim urzędzie;5) wyjaśnia, co może zrobić obywatel, gdy nie zgadza się z decyzją urzędu;6) sporządza urzędowy wniosek, skargę i odwołanie.⇑2. Prawo i wyjaśnia, co to jest prawo i czym różnią się normy prawne od norm religijnych, moralnych i obyczajowych;2) wymienia podstawowe zasady prawa (prawo nie działa wstecz, domniemanie niewinności, nie ma winy bez prawa, nieznajomość prawa szkodzi) i wyjaśnia konsekwencje ich łamania;3) wymienia źródła prawa; znajduje wskazany akt prawny i interpretuje proste przepisy prawne;4) wyjaśnia różnice między prawem cywilnym, karnym i administracyjnym; wskazuje, w jakim kodeksie można znaleźć przepisy dotyczące konkretnej sprawy;5) uzasadnia potrzebę niezależności i niezawisłości sędziów;6) przedstawia uczestników i przebieg procesu sądowego: cywilnego i karnego; uzasadnia znaczenie mediacji.⇑3. charakteryzuje najważniejsze zadania prokuratury i policji;2) przedstawia uprawnienia policjantów i innych służb porządkowych; rozpoznaje przejawy ich naruszania;3) przedstawia przepisy prawne dotyczące sprzedaży i konsumpcji alkoholu, papierosów i narkotyków i wskazuje na konsekwencje ich łamania.⇑4. Edukacja i praca w Polsce i Unii omawia na wybranych przykładach zasady przyjmowania do szkół wyższych;2) wyjaśnia, co wynika z wejścia Polski do strefy Schengen; zna zasady bezpiecznego podróżowania po Europie i świecie (unikanie ryzyka, postępowanie w razie kradzieży lub wypadku, możliwości uzyskania pomocy, w tym opieki zdrowotnej);3) wyjaśnia, jakie możliwości zarabiania mają młodzi ludzie, jakie umowy mogą zawierać i jakie są zasady opodatkowania ich dochodów.⇑5. Prawa przedstawia krótko historię praw człowieka i ich generacje; wymienia najważniejsze dokumenty z tym związane;2) wymienia podstawowe prawa i wolności człowieka; wyjaśnia, co oznacza, że są one powszechne, przyrodzone i niezbywalne;3) podaje najważniejsze postanowienia Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Konwencji o Prawach Dziecka;4) bierze udział w debacie klasowej, szkolnej lub internetowej na temat wolności słowa lub innych praw i wolności;5) wyjaśnia, na czym polegają: prawo do prywatności, w tym do ochrony danych osobowych i prawa obywatela w kontaktach z mediami.⇑6. Ochrona praw i przedstawia główne środki ochrony praw i wolności w Polsce;2) opisuje sposób działania Rzecznika Praw Obywatelskich i Rzecznika Praw Dziecka; pisze prostą skargę do jednego z nich (według wzoru);3) uzasadnia znaczenie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu;4) przedstawia na przykładach działania podejmowane przez ludzi i organizacje pozarządowe broniące praw człowieka; w miarę swoich możliwości włącza się w wybrane działania (np. podpisuje apel, prowadzi zbiórkę darów);5) rozpoznaje przejawy rasizmu, szowinizmu, antysemityzmu i ksenofobii; uzasadnia potrzebę przeciwstawiania się im oraz przedstawia możliwości zaangażowania się w wybrane działania na rzecz równości i tolerancji;6) znajduje informacje o naruszaniu praw człowieka w wybranej dziedzinie (np. prawa kobiet, prawa dziecka, wolność wyznania, prawo do edukacji, prawa humanitarne) i projektuje działania, które mogą temu zaradzić.⇑IV etap edukacyjny - poziom rozszerzony⇑1. Życie zbiorowe i jego charakteryzuje wybrane zbiorowości, społeczności, wspólnoty, społeczeństwa, ze względu na obowiązujące w nich reguły i więzi;2) podaje przykłady norm i instytucji społecznych; charakteryzuje ich funkcje w życiu społecznym;3) wyjaśnia, co to jest anomia, omawia jej przyczyny i skutki;4) omawia na przykładach źródła i mechanizmy konfliktów społecznych oraz sposoby ich rozwiązywania.⇑2. Socjalizacja i kontrola porównuje modele socjalizacji charakterystyczne dla własnej grupy wiekowej i pokolenia rodziców;2) opisuje przejawy kontroli społecznej w życiu codziennym;3) wyjaśnia na przykładach, w jaki sposób dochodzi do stygmatyzacji społecznej i jakie mogą być jej skutki.⇑3. Grupa przedstawia cechy i funkcjonowanie małej grupy społecznej (liczebność, więź, trwałość, role grupowe, wspólne wartości i cele, poczucie odrębności, współdziałanie);2) omawia na przykładach różne rodzaje grup i wyjaśnia funkcjonowanie wskazanej grupy;3) wyjaśnia znaczenie grup odniesienia pozytywnego i negatywnego w procesie socjalizacji;4) opisuje swoiste cechy współczesnej rodziny jako grupy społecznej; porównuje i ilustruje przykładami różne modele rodziny.⇑4. Struktura opisuje strukturę klasowo-warstwową polskiego społeczeństwa i swojej społeczności lokalnej;2) porównuje skalę nierówności społecznych w Polsce i wybranym państwie, wyjaśniając związek między nierównościami społecznymi a nierównością szans życiowych;3) podaje przykłady i wyjaśnia uwarunkowania pionowej i poziomej ruchliwości społecznej;4) opisuje mechanizm i skutki społecznego wykluczenia oraz sposoby przeciwdziałania temu zjawisku;5) charakteryzuje wybrane problemy życia społecznego w Polsce (w tym sytuację młodych ludzi); rozważa możliwości ich rozwiązania.⇑5. Zmiana charakteryzuje historyczne formy organizacji społeczeństwa (pierwotne, tradycyjne, przemysłowe, postindustrialne);2) omawia cechy współczesnego społeczeństwa zachodniego (otwarte, postindustrialne, konsumpcyjne, masowe, informacyjne);3) analizuje sposoby adaptacji do zmiany społecznej na podstawie własnych obserwacji i tekstów kultury;4) przedstawia i ocenia dwie drogi zmiany społecznej: rewolucję i reformę;5) charakteryzuje wybrany ruch społeczny, np.: Solidarność, ruch niepodległościowy nonviolence Mahatmy Gandhiego, ruch praw obywatelskich Martina L. Kinga, ruch na rzecz ochrony środowiska naturalnego, ruch emancypacji kobiet.⇑6. Naród, ojczyzna i mniejszości przedstawia dwie koncepcje narodu: etniczno-kulturową i polityczną;2) omawia czynniki sprzyjające asymilacji oraz służące zachowaniu tożsamości narodowej;3) charakteryzuje postawy współczesnych Polaków wobec ojczyzny i narodu;4) charakteryzuje mniejszości narodowe, etniczne i grupy imigrantów żyjące w Polsce (liczebność, historia, kultura, religia itp.); wymienia prawa, które im przysługują.⇑7. Procesy narodowościowe i społeczne we współczesnym porównuje różne modele polityki wybranych państw wobec mniejszości narodowych i imigrantów;2) wyjaśnia, dlaczego w Europie integracja imigrantów z państw pozaeuropejskich rodzi trudności; ocenia sytuację imigrantów w Polsce;3) omawia na przykładach przyczyny i sposoby rozwiązywania długotrwałych konfliktów między narodami;4) omawia przyczyny i skutki konfliktów społecznych w państwach Afryki, Azji, Ameryki Południowej i Środkowej.⇑8. Kultura i pluralizm wskazuje specyficzne cechy kultury wysokiej, masowej, narodowej i ludowej;2) rozpoznaje najważniejsze cechy kultury wskazanej społeczności;3) określa znaczenie religii w polskiej kulturze; charakteryzuje religijność współczesnych Polaków;4) ocenia wpływ kontrkultury na życie społeczne;5) wyjaśnia, na czym polega i skąd się bierze pluralizm kulturowy współczesnego społeczeństwa; analizuje konsekwencje tego zjawiska;6) rozróżnia tolerancję od akceptacji; ocenia ich znaczenie dla życia społecznego;7) charakteryzuje subkultury młodzieżowe w Polsce i Europie.⇑9. Współczesne spory rozpatruje argumenty przemawiające za swobodą prowadzenia badań genetycznych oraz ich prawnym zakazem;2) rozważa racje stron sporów o dopuszczalność aborcji i eutanazji;3) uzasadnia traktowanie kary jako odpłaty lub jako sposobu resocjalizacji; formułuje własne stanowisko w tej sprawie;4) rozważa argumenty i kontrargumenty stron sporu o przyznanie mniejszościom seksualnym takich samych praw, jakie mają osoby heteroseksualne;5) rozpatruje racje stron innych aktualnych sporów światopoglądowych i formułuje swoje stanowisko w danej sprawie.⇑10. Edukacja w XXI przedstawia rolę szkoły i edukacji nieformalnej w

rozszerzona matura z polskiego wymagania